Umowa zlecenia czy B2B zamiast etatu? Nowe uprawnienia PIP od 8 lipca 2026 r.

Od 8 lipca 2026 r. okręgowy inspektor pracy może decyzją stwierdzić, że osoba zatrudniona na umowie zlecenia albo B2B jest w rzeczywistości pracownikiem. Decyduje sposób wykonywania pracy, a nie nazwa umowy. Jeśli do 8 lipca 2027 r. sam zawrzesz umowy o pracę z takimi osobami, unikniesz kary za wykroczenie.

Co się zmieniło?

Zasada jest stara: zatrudnienie w warunkach stosunku pracy jest zatrudnieniem na podstawie umowy o pracę, bez względu na nazwę umowy (art. 22 § 1¹ Kodeksu pracy). Nie można też zastąpić umowy o pracę umową cywilnoprawną, jeśli warunki pracy się nie zmieniają (art. 22 § 1² k.p.).

Nowe są uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy. Do tej pory inspektor mógł wnieść pozew do sądu pracy o ustalenie stosunku pracy - i nadal może, także za okres wstecz. Teraz, po zmianie ustawy o PIP z 11 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 473), stosunek pracy może też stwierdzić decyzją okręgowy inspektor pracy.

Prezydent zaskarżył ustawę do Trybunału Konstytucyjnego w lipcu 2026 r. (sprawa K 17/26). Przepisy obowiązują do czasu ewentualnego wyroku Trybunału.

Kiedy umowa jest zagrożona?

Gdy w praktyce występują cechy stosunku pracy (art. 22 § 1 k.p.):

• osoba wykonuje pracę osobiście, nie może wysłać zastępstwa,
• pracuje pod kierownictwem: dostaje polecenia, ma przełożonego, podlega ocenie,
• pracuje w miejscu i czasie wyznaczonym przez firmę, np. w grafiku,
• dostaje stałe wynagrodzenie niezależne od efektu,
• ryzyko gospodarcze ponosi firma, a nie wykonawca.

Szczególnie ryzykowne są sytuacje, gdy ta sama osoba wcześniej pracowała na etacie, a teraz robi to samo na B2B.

Jak wygląda procedura?

1. Kontrola i polecenie inspektora. Inspektor stwierdza nieprawidłowości i wydaje polecenie ich usunięcia.
2. Decyzja okręgowego inspektora pracy. Jeśli nie wykonasz polecenia, okręgowy inspektor pracy może wydać decyzję stwierdzającą istnienie stosunku pracy albo wnieść pozew do sądu.
3. Odwołanie do sądu pracy. Masz na nie miesiąc od doręczenia decyzji. Składasz je za pośrednictwem okręgowego inspektora pracy. Od razu wskaż w odwołaniu wszystkie dowody - później może to być trudniejsze.

Odwołanie co do zasady wstrzymuje wykonanie decyzji. Wyjątkiem jest decyzja z rygorem natychmiastowej wykonalności.

Decyzja działa od dnia jej wydania. Jeśli jednak rozwiążesz umowę w trakcie kontroli, skutki mogą sięgać dnia rozpoczęcia kontroli. ZUS i urząd skarbowy mogą też sprawdzić składki i podatki za wcześniejsze lata.

Okres przejściowy - do 8 lipca 2027 r.

Jeśli przed 8 lipca 2026 r. zawarłeś umowy cywilnoprawne w warunkach stosunku pracy i do 8 lipca 2027 r. sam zawrzesz z tymi osobami umowy o pracę, nie odpowiesz za wykroczenie polegające na zastąpieniu umowy o pracę umową cywilnoprawną. Okres przejściowy nie zamyka sprawy składek ZUS ani podatków.

Kary wzrosły. Sąd może wymierzyć grzywnę od 2 000 do 60 000 zł (przy recydywie do 90 000 zł). Inspektor może nałożyć mandat do 5 000 zł, a przy recydywie do 10 000 zł.

Lista kontrolna dla pracodawcy

1. Spisz wszystkie osoby na zleceniach, umowach o dzieło i B2B.
2. Przy każdej sprawdź: kto wyznacza godziny i miejsce pracy, czy osoba ma przełożonego, czy może wysłać zastępstwo, czy wynagrodzenie zależy od efektu.
3. Porównaj treść umowy z praktyką. Liczy się praktyka.
4. Sprawdź, kto wcześniej był na etacie.
5. Przy umowach ryzykownych zdecyduj: zmiana na umowę o pracę albo zmiana sposobu współpracy.
6. Ustal plan przed 8 lipca 2027 r.

Czego nie robić

• Nie wypowiadaj umów masowo w trakcie kontroli. Może to nie pomóc, a pogorszyć sytuację.
• Nie zmieniaj tylko nazwy umowy bez zmiany sposobu współpracy.
• Nie zakładaj, że B2B z własną działalnością gospodarczą „samo” chroni przed przekształceniem.

FAQ

Czy PIP może zamienić umowę B2B w umowę o pracę?

Tak, od 8 lipca 2026 r. okręgowy inspektor pracy może decyzją stwierdzić istnienie stosunku pracy, jeśli współpraca ma cechy pracy z art. 22 § 1 k.p.

Czy od decyzji PIP można się odwołać?

Tak, do sądu pracy, w terminie miesiąca od doręczenia decyzji, za pośrednictwem okręgowego inspektora pracy.

Do kiedy trwa okres przejściowy?

Do 8 lipca 2027 r. Pracodawca, który sam zawrze umowy o pracę, uniknie kary za wykroczenie. Nie dotyczy to składek ZUS i podatków.

Czy umowa zlecenia jest dopuszczalna?

Tak, jeśli praca rzeczywiście nie ma cech stosunku pracy. Problemem jest umowa cywilnoprawna, która w praktyce działa jak etat.

Potrzebujesz pomocy?

Możemy przejrzeć Twoje umowy i ocenić, które są ryzykowne. Umów konsultację online z radcą prawnym: 30 minut za 400 zł brutto albo 60 minut za 600 zł brutto. W stałej obsłudze prawnej, od 640 zł netto miesięcznie, pomagamy w sprawach kadrowych na bieżąco.

Źródła

• Ustawa z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, art. 22
• Ustawa z 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2026 poz. 473
• „Państwowa Inspekcja Pracy z nowymi uprawnieniami”, Mazowiecki Urząd Wojewódzki
• „Wniosek Prezydenta do TK w sprawie noweli ustawy o PIP”, Prawo.pl
• „Nowe przepisy o PIP już obowiązują”, Infor.pl, 9 lipca 2026 r.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie. Stan prawny na 27 października 2026 r. Treść stanowi informację o wykonywaniu zawodu radcy prawnego.

Masz podobną sprawę?